وبلاگ تجربه نگار
» شرط غیرمقدور چیست و چه تأثیری بر اعتبار قرارداد دارد؟
در زمان تنظیم قرارداد، بسیاری از افراد تنها به توافق بر سر موضوع، مبلغ یا مدت قرارداد توجه میکنند؛ در حالی که اعتبار یک قرارداد به شروطی که در آن درج میشود نیز وابسته است. یکی از مهمترین مفاهیم حقوقی که کمتر مورد توجه قرار میگیرد، شرط غیرمقدور است. این نوع شرط میتواند در برخی موارد آثار مهمی بر اجرای قرارداد و حتی اعتبار آن داشته باشد.
اگر قصد دارید قراردادی مطمئن تنظیم کنید یا درباره آثار شروط مختلف اطلاعات بیشتری به دست آورید، آشنایی با مفهوم شرط غیرمقدور اهمیت زیادی دارد.
شرط غیرمقدور یعنی چه؟
شرط غیرمقدور به شرطی گفته میشود که انجام آن از ابتدا برای شخص متعهد غیرممکن یا خارج از توان او باشد. به بیان ساده، اگر فردی در قرارداد تعهد کند کاری را انجام دهد که عملاً امکان انجام آن وجود ندارد یا توانایی تحقق آن را ندارد، چنین شرطی در حقوق «غیرمقدور» محسوب میشود.
برای مثال:
شخصی تعهد کند یک ملک متعلق به فرد دیگری را بدون رضایت مالک منتقل کند.
فردی متعهد شود در مدت بسیار کوتاهی کاری را انجام دهد که از نظر فنی یا عملی امکانپذیر نیست.
شخصی شرط کند که نتیجهای کاملاً خارج از اراده و اختیار خود را تضمین خواهد کرد.
در چنین شرایطی، اجرای شرط از ابتدا امکانپذیر نیست و قانون برای آن آثار خاصی در نظر گرفته است.
آیا شرط غیرمقدور همیشه باعث باطل شدن قرارداد میشود؟
پاسخ این سؤال منفی است. بسیاری از افراد تصور میکنند هر شرطی که قابل اجرا نباشد، کل قرارداد را نیز بیاعتبار میکند؛ اما در حقوق ایران همیشه چنین نتیجهای وجود ندارد.
در بسیاری از موارد، اگر شرط غیرمقدور به گونهای باشد که بتوان آن را از قرارداد جدا کرد و نبود آن به اصل توافق لطمه نزند، ممکن است تنها همان شرط فاقد اعتبار باشد و قرارداد همچنان معتبر باقی بماند.
اما اگر آن شرط به اندازهای اساسی باشد که طرفین قرارداد را بر مبنای آن منعقد کرده باشند، وضعیت حقوقی قرارداد میتواند متفاوت باشد و نیاز به بررسی دقیق مفاد قرارداد و قصد واقعی طرفین خواهد داشت.
تشخیص شرط غیرمقدور چگونه انجام میشود؟
برای تشخیص اینکه یک شرط غیرمقدور است یا خیر، معمولاً چند موضوع بررسی میشود:
آیا انجام شرط از ابتدا ممکن بوده است؟
آیا متعهد توانایی قانونی یا عملی اجرای آن را داشته است؟
آیا مانع اجرای شرط دائمی است یا موقتی؟
آیا اجرای شرط به اراده شخص ثالث یا عوامل خارج از اختیار متعهد وابسته است؟
پاسخ به این پرسشها مشخص میکند که شرط از نظر حقوقی قابل اجرا بوده یا خیر.
آثار شرط غیرمقدور بر قرارداد
وجود شرط غیرمقدور میتواند آثار متفاوتی ایجاد کند که مهمترین آنها عبارتاند از:
بیاعتبار شدن همان شرط در برخی موارد
ایجاد اختلاف میان طرفین درباره اجرای قرارداد
امکان مطالبه خسارت در شرایط خاص
طرح دعوا برای تعیین وضعیت حقوقی قرارداد
ایجاد ابهام در تعهدات طرفین
به همین دلیل، قبل از امضای هر قرارداد بهتر است تمامی شروط از نظر امکان اجرا بررسی شوند تا در آینده اختلافی ایجاد نشود.
تفاوت شرط غیرمقدور با سایر شروط باطل
یکی از اشتباهات رایج این است که شرط غیرمقدور با هر شرط باطل یا نامشروع یکسان تلقی میشود. در حالی که هر یک از این مفاهیم آثار حقوقی متفاوتی دارند و نمیتوان بدون بررسی مفاد قرارداد درباره اعتبار آنها اظهار نظر کرد.
اگر میخواهید با تفاوت این مفاهیم بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم مطلب «تفاوت شرط مبطل و باطل در قرارداد چیست؟» را نیز مطالعه کنید. آشنایی با این تفاوتها کمک میکند هنگام تنظیم یا امضای قرارداد، آثار هر شرط را دقیقتر ارزیابی کنید و از بروز اختلافات حقوقی پیشگیری شود.
چگونه از درج شرط غیرمقدور جلوگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال بروز مشکلات حقوقی، بهتر است هنگام تنظیم قرارداد به نکات زیر توجه شود:
تنها تعهداتی در قرارداد درج شوند که اجرای آنها امکانپذیر باشد.
توانایی قانونی و عملی طرفین برای انجام تعهدات بررسی شود.
از درج شروط مبهم یا غیرواقعبینانه خودداری شود.
پیش از امضای قرارداد، تمامی بندها بهدقت مطالعه شوند.
در قراردادهای مهم، متن قرارداد توسط فرد متخصص در حوزه حقوق بررسی شود.
جمعبندی
شرط غیرمقدور یکی از مفاهیم مهم در حقوق قراردادهاست که میتواند آثار قابل توجهی بر اجرای تعهدات و اعتبار برخی از شروط قرارداد داشته باشد. با این حال، وجود چنین شرطی همیشه به معنای بیاعتبار شدن کل قرارداد نیست و نتیجه هر پرونده به نوع شرط، مفاد قرارداد و شرایط حاکم بر آن بستگی دارد. به همین دلیل، شناخت صحیح این مفهوم و بررسی دقیق مفاد قرارداد پیش از امضا میتواند از بسیاری از اختلافات حقوقی آینده جلوگیری کند.
